‘Bijna vrij: de Operatie Amherst’

Fietsroute: opdat wij niet vergeten!

Operatie Amherst

Dit was de codenaam van de geallieerden voor een speciale commandoactie op 7 en 8 april 1945 ter bevrijding van Drenthe als voorbereiding van de aanval van de Canadezen op Groningen, tijdens de Tweede Wereldoorlog. Franse parachutisten vormden een onderdeel van de SAS, de Britse, militaire Special Air Service. Zij moesten in de Operatie Amherst verkeersknooppunten en bruggen in Drenthe en Groningen veilig stellen. Op die manier konden Canadese troepen snel naar de stad Groningen trekken. Er werden 700 man gedropt, onder wie vier Nederlanders en één Syriër. Ongeveer de helft van hen kwam door slecht weer één tot enkele kilometers van het doel terecht. Ook konden een aantal jeeps niet gedropt worden. In totaal werden er 47 groepen gedropt. Zij moesten het opnemen tegen naar schatting 12.000 verspreid gelegerde Duitse militairen onder wie Nederlandse SS’ers. Tevens kregen de para’s opdracht het Vliegveld Norg (Duits: Fliegerhorst Norg / Engels: Aerodrome Norg) tussen Norg en Peest uit te schakelen. Toen de para’s zich in de buurt van het vliegveld begaven, nadat ze enkele kilometers verderop bij Huis ter Heide waren geland, was het terrein al bijna verlaten. De Duitsers hadden zich reeds terug getrokken in de richting van Groningen. De overgebleven Duitsers bliezen vlak voor hun vertrek nog de aanwezige gebouwen op.

De route
Lengte:
26 kilometer
U start vanaf de gedenksteen links over de Brink naar de Asserstraat. Daar links en de weg blijven volgen door het Norgerhout, Zuidvelde, Huis ter Heide tot fietsknooppunt 19, even voorbij Huis ter Heide. Vanaf knooppunt 19 volgt u de bordjes naar knooppunt 18. Daar gaat u rechtdoor richting knooppunt 13. Bij de Caro van Eijckrotonde er voor zo’n 80 procent met een ruime bocht omheen (steeds de bordjes 13 volgen). Ruim 200 meter voorbij de rotonde is links de boerderij Asserwijk, verder knooppunt 13 blijven volgen tot paddenstoel 72415/001. Daar linksaf de rechte Pitteloseweg (gravel) volgen en de Asserwijk oversteken. Op het betonnen fietspad na ruim 600 meter bij een grote kei rechtsaf. Op het einde van die zandweg met een flinke sloot ernaast is de Schuur Koelenweg. Op de Koelenweg rechtsaf. Op het eind linksaf en daarna rechtsaf de Binnenweg op langs de Anniehoeve. De Binnenweg vervolgen en op het eind linksaf, Minister Cremerstraat. Op de volgende kruising staat aan de Vorenkampstraat boerderij Groote Schuur. Hier rechtdoor op de half verharde weg tot de T-splitsing. Daar rechtsaf en na zo’n 900 meter staat in de binnenbocht de Lebbestaok. Even verder linksaf en daarna rechtsaf. U komt nu over het voormalige Duitse oorlogsvliegveld Peest. De weg over de kruising rechtdoor, Westerveen. Daar linksaf op een zandweg met een fietspad ernaast. Links van de weg ziet u een monument voor gefusilleerde verzetsmensen. De weg vervolgen en op de Peesterstraat linksaf richting Norg. Op het eind linksaf, Oosteind, richting kerk en beginpunt van de route.

Gedenksteen bij de kerk

Monument voor op diverse plaatsen in de toenmalige gemeente Norg gesneuvelden in de oorlog. Onder de tekst ‘Nooit houdt de dwang de vrijheid blijvend buiten’ staan en de namen van A. Boude en M. Fabert.

Marcel Fabert
Op 8 april 1945 was Jan Harm Lubbers al vroeg in de Fledders aan het kievitseieren zoeken. Opeens doken er vanachter een wal twee militairen op in andere uniformen dan hij van de Duitsers gewend was. Het waren Fransen en ze vroegen hem de weg naar Peelo, waarna beiden in de aangegeven richting liepen. Na een tijdje naderden de twee militairen aan de achterkant de boerderij waar dan ook Derk Habing woont (Asserstraat 92). Hier staan allen buiten te luisteren naar het schieten in de Norgervaartse bos. De militairen manen hen met handgebaren om naar binnen te gaan, dat doen ze. Derk ziet dat ze de Asserstraat oversteken en wat in zuidelijke richting gaan. Later worden in de kapschuur van Jans Kuiper verpakkingen van dagrantsoenen en sigaretten gevonden. Na die stop lopen ze naar het heideveldje dichtbij hun droppingszone. Als ze daar heen lopen, worden ze vanaf de Asserstraat gezien door wat Habing heeft genoemd een ‘omwonende landwachter’. Deze maakt meteen een passerende Duitse auto attent op beide para’s. Die auto haalt versterking en vervolgens wordt schietend op de para’s gejaagd. Een van beide geeft zich na enige tijd over en wordt gevangen genomen. De ander vecht door en wordt gedood door een handgranaat. Later bleek dit de 19-jarige Marcel Julien Fabert te zijn. Een bij de overburen van Habing verblijvende Limburgse evacué Frits van den Bercken moet ondetr gewapende Duitse begeleiding het lichaam van Fabert met paard en wagen naar Assen brengen. De gearresteerde para moest er met zijn handen in de nek achteraan lopen. Het heeft nog tot eind februari 1946 geduurd voor de ouders van Marcel werden ingelicht over het sneuvelen van hun zoon.

3. Onbekende, gesneuvelde Franse parachutist
Mijn ouders heb ik meer dan eens horen vertellen over onze buurman, Hendrik Feijen. Hij heeft in de oorlog met paard en wagen een gesneuvelde Franse para moeten vervoeren. Nadere informatie vind ik in het Habing-archief. Siebe Offereins was als landwachter in dienst van de Duitse bezetter en woonde op de boerderij ‘Huis ter Heide’ en had enkele Duitsers bij hem ingekwartierd. Derk Habing sprak in 1985 met hem. Offereins vertelt dan waar de para gesneuveld is en dat Feijen het stoffelijk overschot moest ophalen en naar zijn boerderij heeft gebracht. Albert Douwsma moest vervolgens met zijn paard het lichaam op de wagen van Feijen naar Assen brengen. Albert’s paard was niet in orde en kon na ongeveer een kilometer geen stap meer verzetten. Daar was de boerderij van Pastoor. Zijn gewapende Duitse begeleider gaf toen zoon Lammert Pastoor opdracht om Douwsma’s paard te vervangen door een paard van Pastoor. Lammert Pastoor is met Douwsma meegegaan naar Assen. Het was al laat die zondagavond toen ze bij het RK Zusterhuis op de Markt het lijk afleverden. De verdere gang van zaken met dit lijk is onduidelijk. Na de bevrijding van Assen gingen de nonnen meteen naar hun zusterhuis. Ze zagen een onaangeroerd ontbijt, maar geen lijk. Ook de administratie van de Zuiderbegraafplaats bevat geen gegevens. In de laatste oorlogsweek zijn door de Duitsers zelf stiekem twee massagraven op de Zuiderbegraafplaats aangelegd. In het ene waren negen lichamen en in het andere 28 lichamen aangetroffen, velen hadden geen identiteitsplaatje. Is die parachutist in één van deze massagraven terecht gekomen?

4. Tiette Blauw
De ‘Stick der Sablet’ (zie 5) had als tweede man Charles Picard. Ook die was in het water terecht gekomen en was doornat. De stick verzamelde zich moeizaam en wisten niet waar ze waren. Na een lange, zware wandeling in zuidelijke richting kwamen ze bij het huis van de familie Christerus, Norgervaart 3, Bovensmilde. Picard kwam daar te weten waar ze zich bevonden en ook kon hij zijn kleding drogen. Omstreeks vier uur die ochtend vertrok hij met droge kleren en een groot deel van de stick richting hun droppingszone ten oosten van Zuidvelde. Nabij het Norgervaartsebos zag hij een huis waar licht brandde en stemmen klonken. Toen hij probeerde naar binnen te gluren, verstomden plotseling de stemmen en stond hij opeens tegenover een naar buiten gekomen geuniformeerd en gewapend persoon. Picard schoot meteen en de persoon tegenover hem zakte in elkaar. Later bleek dat hij landwachter Tiette Blauw om het leven had gebracht. Picard ging hierna zo snel mogelijk en voor het licht werd met zijn mannen naar De Fledders.

  1. De Sablet
    De stick van De Sablet kwam neer op gemiddeld een kilometer van de Norgervaart. De Sablet sprong als eerste, raakte verstrikt in z’n parachute en had de pech terecht te komen in een diepe veensloot. Daar werd hij de volgende morgen dood gevonden. Hij is als enige van deze stick in de gemeente Smilde geland. De andere kwamen allemaal in de gemeente Norg terecht. Op last van de Duitsers moest zijn lichaam daar op de wal blijven liggen en mocht niet begraven worden, stiekem gebeurde dat later toch door verzetsmensen.

    6. Boerderij Asserwijk
    De stick Boulon/Mélinand komt neer in en bij het Tonckensbos in Huis ter Heide. Al bij het landen worden ze opgemerkt door een Duitse konvooi. Het groepje Mélinand raakt de volgende dag in gevecht met de Duitsers in het Norgervaartsebos. Laurent raakte daarbij zwaar gewond. In de nacht van 8 op 9 april konden de vier para’s zich moeizaam verplaatsen naar een boerderij aan de Asserwijk. Daar vonden ze een boerenwagen, verborgen onder stro. Ze verschuilen zich en worden door kinderen ontdekt. Ze krijgen even contact met de ploegende boer. Als die klaar is komt er plotseling een grote groep Duitsers die de para’s onder vuur nemen. Die schieten niet terug en als Mélinand ook gewond raakt, geven ze zich over. Laurent en Mélinand worden in Assen naar het ziekenhuis gebracht. Op het eind van de volgende dag worden Boulon en Dedieu samen met twaalf andere gevangenen gehaald. Bij het gemeentelijk sportpark aan de rand van het Asserbos worden ze allen gefusilleerd.

  2. Koelenweg
    De stick van Valayer kwam tien kilometer ten zuid zuidoosten van hun droppingszone Donderboerkamp aan de westkant van Assen op en nabij landgoed De Larix terecht. Lammert Slofstra lag net op bed toen hij een parachutist hoorde neerkomen op het dak van de boerderij. Later loopt hij als gids met de groep op het Zeijerveld. Als het te licht dreigt te worden, brengt hij ze naar een schuur aan de Koelenweg en belooft terug te komen om hen in het donker verder te brengen. Het loopt anders. Slofstra heeft verkering met Alie Oving in Een en hij wil later die zondag naar haar toe. Hij kent Van der Spoel van de Margarethahoeve in Zuidvelde aan de Asserstraat en loopt daarheen om te vragen of hij daar kan slapen. Dat is goed. Hij lag net toen er Duitsers kwamen en iedereen buiten het persoonsbewijs moest laten zien. Die had Lammert thuis in Assen laten liggen. Daarom werd hij gevangen genomen en naar de gevangenis bij het gemeentehuis in Norg gebracht. ’s Avonds werd hij vrij gelaten, maar hij durfde niet meer naar de para’s aan de Koelenweg toe. Die kregen contact met de op 200 meter afstand wonende familie Buist, die eten en drinken bracht. Vader en zoon Buist waren op 9 april rond het middaguur met eten bij de para’s. Juist toen kwamen er landwachters met een lijkkist voor Tiette Blauw op hun wagen langs en die zagen ook enkel para’s buiten de schuur. De familie Buist voorzag dat dit moeilijkheden zou gaan geven, de para’s dachten daar anders over. Een maatregel die ze wél namen was het ’s nachts aan de binnenzijde van de schuur blokkeren van de deuren. De volgende ochtend omsingelden veertig Duitse soldaten in dichte mist de schuur die ze onder vuur nemen. De Fransen schieten terug en zien kans om veel Duitsers uit te schakelen. Als de schuur in brand wordt gestoken, moeten de para’s naar buiten, aan een zijde lukt het dan niet de geblokkeerde deur te openen. Drie para’s sterven, de andere geraken wel buiten. Twee worden meteen doodgeschoten. Twee gaan op de vlucht, een van hen wordt ook doodgeschoten. Bij Doal gaat een kogel door zijn jaszak. Hij weet als enige te ontsnappen.
  3. Boerderij Annie Hoeve

Bij Chris J. Erkelens en z’n moeder werd in de nacht van 7 op 8 april op de deur geklopt. Toen Chris boven een raam opende werd hij door een jonge militair in het Frans toegesproken. Op school had Chris Frans gehad en dat kwam nu goed van pas. Even later zaten beiden aan de keukentafel met een kaart die de Fransman bij zich had. De Fransman had bij de droppingszone ten oosten van Zeijen moeten zijn en wilde weten waar hij nu was. Ook werd duidelijk dat er nog twaalf andere Fransen in de buurt waren en dat de groep een plek zocht om zich bij daglicht voor de Duitsers verborgen te houden. Dat werd de schuur bij de Annie Hoeve. De Duitsers hadden die nacht hier en daar al para’s gezien en waren in hoge staat van paraatheid. Zo wisten ze op een of andere manier ook dat er Franse militairen op de Annie Hoeve zaten. Ze omsingelden de boerderij en staken het in brand. De Fransen moesten er uit en velen raakten gewond, sommigen ernstig. Ze werden allen door de Duitsers gevangen genomen en naar  school op de Kerkbrink in Norg gebracht. Pas de volgende mogen kregen de gewonden daar medische verzorging. Vooral hun leider – Albert Rouan- bleek er ernstig aan toe. Molenaar Jente Venema kwam met paard en wagen om alleen naar Assen te brengen, de gewonden naar een ziekenhuis en de niet-gewonden werden op de trein gezet naar kamp Tarmsted in Duitsland.

  1. André Boude
    Boer Klompe ontdekt 12 april 1945 bij enkele korenmijten ruim 500 meter achter zijn boerderij het lichaam van een gesneuvelde geallieerde militair in een droge greppel. Hij geeft dat meteen door aan de instanties in Vries. Het is in de buurt van de Lebbestaok en de Vriezer beambten stellen vast dat het lichaam net in de gemeente Norg ligt. Dat geven ze door aan burgemeester Pelinck van Norg en verzoeken hem de begrafenis te regelen. Slachtoffer is André Boude. Voor zijn begrafenis wordt Jan van er Spoel van de Margaretha Hoeve aan de Asserstraat in Zuidvelde door burgemeester Pelinck gevraagd het lijk van achter zijn boerderij op te halen en naar de begraafplaats in Norg te brengen. Van der Spoel doet zijn best om dit respectvol te doen. Hij gebruikt een wagen op luchtbanden en leent bij buurman Jans Kuiper een zwart paard, verder trekt hij een donker pak aan en zet een zwarte hoed op. Over het lijk kwam een deken te liggen. Boude werd de volgende dag begraven.

    10. Lebbestaok
    Grenspaal tussen de vroegere gemeenten Vries en Norg. Zie voor de aanleiding de tekst op de plaquette.

  2. Vliegveld Peest
    Hier hadden de Duitsers in de oorlog een vliegveld aangelegd. Zie voor meer informatie het boek ‘Schijn bedriegt…Duits vliegveld bij Peest. Dure mislukking voor vriend en vijand’ over dit vliegveld.

    12. Monument Bonhagen
    Hier nabij vond in de ochtend van 8 april 1945 de executie van een aantal verzetsmensen plaats. Dit was dus de ochtend na de landing van de para’s.

Coordinaten

Gedenksteen bij de kerk: 53,066237/6,461130
Asserstraat 92: 53,0330222/6,4641052
Onbekende parachutist: 53,024750/6,497107
Norgervaart 3: 52,996005/6,487930
Annie Hoeve: 53,027589/6,521354
André Boude: 53,030725/6,503308
Lebbestaok: 53,038506/6,499961