‘Je zou het een therapeutische gang kunnen noemen, uiteindelijk knap je ervan op’

Dominee Chris de Valk over de rituelen van Pasen


PEIZE – ‘Mag ik zelf ook vragen stellen? Wat brengt jou hier?’ De opening van het interview met dominee en kunstenaar Chris de Valk.  Wie Chris de Valk kent kan het verwachten. Ergens doekjes omwinden doet hij niet. Minder mooie dingen onder het tapijt vegen al helemaal niet. Al eerder sprak de Krant De Valk, ergens rond kerst. De predikant liet zich uit over de Islam in de tijd dat de wereld in de greep gehouden werd door terreurdaden, opgeëist door Isis. ‘Mensen moeten zélf leren denken in plaats van achter voorgekauwde ideeën aan lopen’, zei hij destijds. Een uitspraak waarop hij jaren erna nog aangesproken zou worden. Pasen brengt ons bij de eigenzinnige predikant uit Peize.

Pasen. Gezellig. De tijd van vrolijk gekleurde paaseieren en een haas die ze verstopt. En volop heerlijkheden. Paasbrunches. Voorafgaand door Goede Vrijdag. De dag van bloemetjesmarkt in stad. En vooral: een lekker lang vrij weekend. Maar wat is Pasen nu eigenlijk? Welke gevoelens horen bij Pasen. En staan we er nog wel bij stil? We zoeken diepgang naast alle vrolijkheden en chocolade eitjes. “Alles begint bij het traditionele verhaal in de bijbel. Jezus sterft aan het kruis, ligt drie dagen in zijn graf waarna hij opgewekt wordt en opstaat. Neem je dat letterlijk, is dat natuurlijk onmogelijk. Maar hoe moet je er dan wel verbinding mee voelen? Er zijn talloze levensverhalen van mensen van wie de wereld door allerlei gebeurtenissen steeds kleiner wordt. Mensen die vastlopen in een relatie of kampen met een depressie. Het kan voelen als een zware stapel stenen, alsof ze bijna in het graf liggen. Het licht kan er niet meer bij komen. Wanneer de levenskracht tóch terugkeert, mensen eruit weten te breken en een soort ‘transformatie’ ondergaan, dat proces zou je ook ‘wederopstanding’ kunnen noemen.”

Licht

Pasen staat ook symbool voor nieuw leven, vertelt De Valk. “De donkere dagen van kerst zijn over. De lente begint. De natuur barst uit zijn voegen. Dat is een prachtig beeld voor nieuw leven. Zo zal het voor een groot deel van de gelovige christenen herkenbaar zijn. Het is niet dat je verhalen moet slikken omdat het nou eenmaal zo in de bijbel staat. Daar ben ik helemaal niet voor. Het gaat erom dat je de kracht die je voelt toepast op jezelf of iemand waarover je je zorgen maakt. Dat kan ook een land zijn. In een land dat heel onvrij is worden journalisten opgepakt. Dan heb je donkerte. Kan een journalist zich uiten, is dat geweldig voor een land. Dan breng je licht en heb je een heel ander leven. Voor mij is christendom vrijheid. Ieder mens mag eigen zijn. Ik vergelijk het weleens met een prisma.” De Valk staat op, knipt een geslepen rond kristal van een touwtje en houdt hem tegen het licht. “Kijk, als het licht erop schijnt ontstaan er prachtige kleuren. Als jij hem vasthoudt zijn die kleuren weer anders. Iedereen is uniek. Dat licht moet schitteren. Het heeft ook een politieke kant. Je zal maar eens het gevoel hebben dat je niet mág schitteren. Dat je je niet mag uiten zoals jij dat wilt. Godsdienst kan prachtig zijn, maar ook verschrikkelijk. Ook achter de deuren van christenen gebeuren vreselijke dingen. Daarom ben ik heel erg voor godsdiensten die vrijheid stimuleren. Godsdiensten die mensen onvrij maken lopen onveranderlijk uit op geweld. Vrijheid van meningsuiting, zeggen wat je denkt en voelt is niet vanzelfsprekend. Ook niet in Nederland. Dat moet je voortdurend blijven oefenen.”

Paasrituelen

Terug naar Pasen. Hoe beleeft een dominee Pasen? “Pasen is eigenlijk een bevrijdingsverhaal. Vooraf aan Pasen gaat Goede Vrijdag en Stille Zaterdag. Niet los verkrijgbaar. Al die dagen heb je nodig om deel te nemen aan het paasmysterie. Op Goede Vrijdag wordt jezus gekruisigd en gaat hij dood. Waarom dat dan ‘Goede Vrijdag’ heet? Goeie vraag. Daar zijn boeken vol over geschreven. Het ritueel van de kruisiging kan je ook het gevoel geven dat je geen kant op kunt. Het maakt je bewust van de donkere kant van je leven. Licht en donker zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Als het leven alleen maar feest en leuk is, mis je de ‘bevrijdingskracht’. Stille Zaterdag is de dag tussen Goede Vrijdag en Pasen in. Het proces dat het heel langzaam vanuit het donker licht wordt. Daarbij laat je alle donkere gevoelens in je leven toe. Ook wanneer je alle hoop verloren hebt. Als je inzicht wilt krijgen in de structuur van je leven is het belangrijk dat je geen enkele stap overslaat. In de kerk hebben we drie vieringen. Op Goede Vrijdag staan we stil bij de kruisiging, op Stille Zaterdag beelden we middels allerlei rituelen in een late dienst de overgang van donker naar licht uit. Het krachtigste symbool is daarbij de Paaskaars. Die brandt iedere zondagochtend, het staat voor eeuwig licht. Op Goede Vrijdag gaat –ie uit. En zaterdagavond laat wordt de kaars weer naar binnen gebracht. Dan schrijdt –ie door de kerk naar het koor. Daarna eten en drinken we iets met elkaar en vieren het nieuwe leven. Sinds de jaartelling een traditie binnen het christendom. Of ik er naar uitkijk? Als het goed is, is het paasritueel een diepe beweging in jezelf. Niet iets wat je even in een handomdraai doet. Als je toeschouwer bent werkt het niet. Je moet eerst zelf het donker in om het licht te ervaren. Verdriet en pijn durven toelaten. Dat is heftig. Je zou het een therapeutische gang kunnen noemen. Uiteindelijk knap je ervan op.”