Troost- en liefdesbloem

Meestal rijd ik niet de kortste route naar mijn werk, maar de mooiste. Over landweggetjes. Ik kom regelmatig bijzondere dingen tegen, geen rit is hetzelfde. De omgeving verandert met de seizoenen mee. Afgelopen weken zag ik weer veel rood witte ‘PAS OP EIKENPROCESSIERUPS!’ Linten om de eikenbomen. Bij Hooghalen zag ik het grootste nest dat ik tot nu toe heb gezien, meer dan een meter lang. Maar daar wil ik het niet over hebben. Wel over een klein, prachtig, vrolijk, teer, scharlaken rood bloempje dat je nu langs de wegen ziet. Voor mij zijn ze het symbool van de zomer. De godin van de nacht, ook wel klaproos genoemd.

Gewone of grote klaprozen (Papaver rhoeas) zijn eenjarige planten. Ze bloeien van eind mei tot en met juli en horen bij de Papaverfamilie. Ze kunnen wel 70 centimeter hoog worden en groeien meestal in matig voedselrijke, verstoorde grond. Je ziet ze vaak in wegbermen, bouwterreinen, spoordijken en zo nu en dan in akkers. Ze vallen gelijk op door hun prachtige rode kleur.

Niet elke klaproos is hetzelfde. Er zijn namelijk meerdere soorten zoals de Donzige klaproos, de Slaapbol, de Ruige klaproos en de Bleke klaproos. De bleke versie is wat kleiner dan de gewone klaproos. De kleur is ook minder rood en gaat soms richting oranje. Niet te verwisselen met de schijnpapaver die je veel in tuinen ziet. Deze klaproos is oranje tot geel.

Hoe komt de plant aan de naam klaproos? Zoals gebruikelijk zijn er meerdere verklaringen. Volgens de een omdat de bloemblaadjes een klappend geluid maken wanneer je ze tussen de handen legt en er op slaat. Dit oude spelletje staat al beschreven in middeleeuwse teksten. De plant werd ook klapperroos genoemd. Ook het heen en weer schudden van een zaaddoos met rijpe zaden zou een klapperend geluid maken.

Een andere verklaring gaat over de naam papaver. Dat zou verwijzen naar het Keltische Papapap of kinderbrij. Het witte melksap van de plant bevat een soort codeïne en morfineachtige stoffen. Je wordt er slaperig van en daar maakte men vroeger dankbaar gebruik van. Het melksap werd door de kinderpap geroerd waardoor (huilende) kinderen sneller gingen slapen. Ik ken ook verhalen uit Zeeland waar jongeren op papaverbolletjes kauwden waarna ze loom (licht high?) op de dijk lagen te relaxen. Niet verwonderlijk als je weet dat uit sommige papaversoorten opium en heroïne wordt gewonnen. 

Vaak wordt de klaproos als liefdesbloem gezien. Vooral de teerheid van de bloemblaadjes en de rode liefdeskleur versterken dit gevoel. Maar volgens oud bijgeloof heeft de bloem de knalrode kleur te danken aan het bloed van gesneuvelde militairen. Daarom groeien, volgends de overleveringen, vaak klaprozen op slagvelden. Bekend zijn de klaprozenvelden op de Noord-Franse en Vlaamse slagvelden tijdens de eerste wereldoorlog. Mogelijk heeft dit te maken met het feit dat de grond daar door de oorlog flink verstoord werd. De bloedkleur en herinneringen aan de slagvelden is de reden dat tijdens de Engelse dodenherdenkingen (nep)klaproos-kransen worden gelegd. De klaproos wordt daar als troostbloem gezien.

Niet veel mensen weten dat het zaad van de papaverbloemen hetzelfde is als maanzaad. De blauwzwarte decoratie zaadjes op het brood bij de bakker. De naam, maanzaad, verwijst weer naar de verdovende werking van de papaverzaden. De maan staat voor nacht en dus slapen. Er wordt gezegd dat het eten van dan twee gram maanzaad zorgt voor een positieve dopingcontrole en 40 gram voor een positieve drugstest. Oppassen dus bij je ontbijt, vooral wanneer je aan een wedstrijd mee wilt doen.

Andre Brasse Puur Natuur 2022 nr. 74.