‘We willen een link leggen tussen heden en verleden’

Herdenken Noordenveld kijkt stiekem al naar 2020

RODEN – Stichting Herdenken Noordenveld houdt de herinnering aan oorlogsslachtoffers levend. Dat doen zij natuurlijk door uitgebreid bij de slachtoffers na te denken op 4 mei, maar ook door zowel jong en oud bij de herdenking te betrekken. Zo doen scholen in Roden, Nieuw-Roden, Nietap en Roderwolde mee aan het zogenaamde ‘Straatnamenproject’. Daarnaast zal er weer een voorstelling worden gehouden na de dodenherdenking. Cees van der Kooij en Elly van Pagée vertellen.

Al jaren zijn Cees en Elly betrokken bij Stichting Herdenken Noordenveld. Cees als ‘huishistoricus’ en Elly als voorzitter. En nog steeds is hun rol niet uitgespeeld. Herdenken blijft belangrijk en wordt misschien wel steeds belangrijker. De jeugd hierin betrekken is eveneens van groot belang. De jeugd moet namelijk later de herinnering levend houden, ondanks dat zij hier redelijk ver van afstaan. Aan de stichting de schone taak om de jeugd een beeld te geven van een compleet andere tijd.

Een manier om dat te doen is het Straatnamenproject. Een project waarmee Cees zes jaar geleden van start ging. In de wijk Middenveld zijn straten vernoemd naar verzetsslachtoffers in de Tweede Wereldoorlog. Voor 2013 waren de straatnaambordjes voorzien van een onderschrift, waarop dit vermeld stond. Bij het vervangen van de bordjes, verdween het onderschrift. ‘Op dat moment kwam ik in contact met mevrouw Postema’, vertelt Cees. ‘Zij is de dochter van Jan Postema, waarnaar een straat is vernoemd. Hij was ten tijde van de oorlog een boer in Roden, die weigerde melk te leveren aan de melkfabriek. Hierop werd hij afgevoerd en ter door veroordeeld op het Scholtenhuis in Groningen. Eenmaal buiten ondernam hij een vluchtpoging op de Grote Markt. Op de stoep van de Martinikerk werd hij doodgeschoten door een Nederlandse agent.’

Mevrouw Postema vond het vervelend dat het onderschrift bij de bordjes verdween. Toen zij een buurtbewoner vroeg waarom de straat de Posthumastraat heet, wist diegene dat niet. Cees kwam- onder andere op verzoek van Stichting Herdenken Noordenveld –  in actie. Hij begon de achtergronden en levensloop van de verzetsslachtoffers te doorgronden en bouwde en documenteerde alles. Zijn informatie bundelde hij en met het Straatnamenproject wil de Stichting Herdenken Noordenveld de leerlingen hierbij betrekken. ‘Leerlingen kunnen op deze manier een idee krijgen van de oorsprong van deze straatnamen. Waarom heten straten hier de Oudgenoegstraat of de Bakkerstraat?’, legt Cees uit.
Door de jaren heen heeft Cees genoeg materiaal over de verzetsslachtoffers gevonden, dat hij er wel een boek over zou kunnen schrijven. Sterker nog: dat is hij voornemens. ‘Het is belangrijk om zulke verhalen te documenteren, want de mensen die nog herinneringen hebben aan die tijd worden steeds schaarser. En natuurlijk is het zo dat ik niet klakkeloos iedere herinnering als waarheid kan beschouwen. De een herinnert zich een gebeurtenis heel anders dan de ander.’ Moeite om mensen te spreken te krijgen voor zijn onderzoek, heeft hij niet gehad. ‘Maar dat kan ook komen omdat ik nu met verzetsslachtoffers bezig ben en niet met NSB’ers.’
Elly is heel blij met de verhalen die Cees heeft opgedoken. ‘Ze zorgen voor een genuanceerder beeld van de oorlog. En ze beantwoorden de vraag: “wat doet oorlog in een gemeente?”. Dat zijn hele interessante vragen’, stelt zij.
Eén van de meest aansprekende verhalen vindt Elly persoonlijk dat van Saartje Oudgenoeg. ‘Als je dat leest, dan grijp dat je aan. Maar dat geldt eigenlijk voor alle verhalen van het Straatnamenproject. De verhalen zijn heel tastbaar.’
En juist dat tastbare maakt dat mensen een goed beeld krijgen bij de oorlog. ‘Laatst ben ik met een aantal schoolkinderen naar Kamp Westerbork gegaan. Je zag bij leerlingen het kwartje vallen. Bijzonder om te zien.’
Net als voorgaande jaren heeft Elly een voorstelling geschreven, welke na de dodenherdenking in de Winsinghhof ten tonele zal worden gebracht. ‘Vorig jaar had het specifiek betrekking op Roden, maar dit jaar is het wat algemener’, zegt zij. ‘Het verhaal gaat dit keer over wat er met een familie gebeurt als zij niet praten over hun oorlog verleden. Het gaat dus veel meer over de nasleep en de impact van de oorlog. De regisseur vroeg mij om met dit thema aan de slag te gaan en ik ontdekte dat er veel families zijn die niet praten over de oorlog.’
De herdenking zelf vindt plaats in de Pompstee en wordt muzikaal omlijst door het Saxofoon Kwartet Opus. Leerlingen van ’t Hoge Holt zijn betrokken bij de herdenking. ‘Je merkt dat de kinderen er erg mee bezig zijn’, zegt Elly. ‘Leerlingen van de Esborg helpen de gemeente met het klaar maken van de begraafplaats. Zo leg je de verbinding tussen de jeugd en het verleden. Het is dan ook mooi om te zien dat de jeugd er heel erg voor open staat.’

75 jaar bevrijd

In 2020 is het 75 jaar geleden dat Nederland werd bevrijd. Stichting Herdenken Noordenveld pakt dan uit. ‘Er zal een tentoonstelling in K38 worden georganiseerd. Deze gaat voornamelijk over de Kanaalstraat in Roden, waar onderduikers, verzetslieden en NSB’ers gewoon naast elkaar woonden’, zegt Elly. ‘Sowieso pakken we in 2020 uit. We blijven de link leggen tussen heden en verleden, want dat is de taak van onze stichting. Op alle mogelijke manieren verbinding leggen en de gebeurtenissen van toen in onze tijd plaatsen. Opdat wij nooit vergeten.’